Felsefi Terimler

  • 0 Cevap
  • 415 Görüntüleme

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

*

Çevrimdışı İSRA

  • **
  • 214
  • Zalim zulüm eder, Kader adalet eder..
Felsefi Terimler
« : 28 Haziran 2019, 06:42:06 ÖS 18 »

Buridan'ın Eşeği

Buridan'ın eşeği, felsefede 'özgür irade' teması ile ilgili olarak kurulmuş bir 'paradoks'tur.

Fabl ismini, Fransız nominalist filozof Jean Buridan’dan (1295-1356) almaktadır.

Hikaye şöyledir:
Hem aç hem susuz olan bir eşek, kendisinden eşit uzaklıkta bir yere konulmuş olan su ve saman balyası arasında bir türlü karar veremeyip hem açlıktan hem susuzluktan ölür.


Tarihçe

Hikaye'nin en eski versiyonu Aristoteles'e aittir ve kahraman, bir 'köpek'tir.
Buridan'ın öyküsü, Spinoza'nın 'Cogitata Metaphysica'sında da geçer. Ancak burda 'iki balya saman' biçimindedir.
Benzer bir başka örnek de; üç ağaçtan oluşan iki koruluk arasında, bir türlü karar veremeyen bir 'deve' biçiminde, Gazali tarafından kullanılmıştır.

Aynı özelliklere sahip alternatiflerle karşı karşıya kalındığında; birinin yerine diğerini seçememe durumu için, felsefe ve politikada sık sık kullanılır.


Türk Edebiyatında Buridan'ın Eşeği

Behçet Necatigil'in, 'KTL' adlı şiirinde Buridan'ın eşeğinden bahsedilir.
Hilmi Yavuz'a göre şiir, Divan Edebiyatındaki 'muamma' tarzında yazılmıştır. Ancak, şair bu tarz şiirlerde kullanılan ebced hesabını tersine çevirerek kullanmıştır. Yani harflerden rakamlara gidilmesini sağlamak yerine, şiire direkt olarak rakamları yerleştirmiştir.

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın, 'Huzur' adlı romanının ikinci bölümünde geçer:
"Rum garson bir müddet Buridan'ın merkebi oldu ve şinitselin nefasetiyle, bofilenin asaleti arasında sallandı."


[Kaynak: Felsefi Terimler Sözlüğü]
İlâhi ente maksûdî ve rızâke matlûbî..